Η περιοδεία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen στα Δυτικά Βαλκάνια αρχίζει από την Αλβανία, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεύρυνση επανέρχεται ως στρατηγική επιλογή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια, την οικονομία και τη γεωπολιτική της συνοχή. Από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 2 Οκτωβρίου, η von der Leyen επισκέπτεται την Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο, το Μαυροβούνιο και τη Βόρεια Μακεδονία, με έμφαση στα επόμενα βήματα της ενταξιακής πορείας και στη σταδιακή ενσωμάτωση της περιοχής.
Η επιλογή των Τιράνων ως πρώτου σταθμού συμπίπτει με μια νέα φάση για την Αλβανία. Η χώρα έχει ανοίξει και τα 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια και τον Ιούλιο έκλεισε προσωρινά τα τρία πρώτα, για την επιστήμη και την έρευνα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό και τις εξωτερικές σχέσεις. Το βάρος μεταφέρεται πλέον από το άνοιγμα των διαπραγματεύσεων στην εκπλήρωση των όρων για το κλείσιμό τους.
Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα της von der Leyen μετά τη συνάντησή της με τον Πρωθυπουργό Edi Rama. Αναγνώρισε την πρόοδο της χώρας, αλλά υπογράμμισε ότι η υιοθέτηση μεταρρυθμίσεων δεν αρκεί χωρίς εφαρμογή και ουσιαστικό διάλογο με την κοινωνία. Για τα Τίρανα, το επόμενο τεστ είναι η μετατροπή της νομοθετικής προσαρμογής σε θεσμικά αποτελέσματα.
Η Αλβανία διαθέτει και ένα ακόμη πλεονέκτημα στο σημερινό ευρωπαϊκό περιβάλλον: την πλήρη ευθυγράμμισή της με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η οικονομική ασφάλεια και η προστασία κρίσιμων τεχνολογιών έχουν προσδώσει στη διεύρυνση σαφέστερη στρατηγική διάσταση, πέρα από την προσαρμογή στο ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Η Αλβανία, ωστόσο, δεν είναι η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα των Δυτικών Βαλκανίων. Το Μαυροβούνιο έχει επίσης ανοίξει και τα 33 κεφάλαια, αλλά έχει ήδη κλείσει προσωρινά 18, με το Συμβούλιο της ΕΕ να το χαρακτηρίζει πρωτοπόρο της ενταξιακής διαδικασίας. Η έναρξη της περιοδείας από τα Τίρανα δεν αναιρεί αυτή τη διαφορά στην πρόοδο των διαπραγματεύσεων.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει πώς μπορεί να επιταχυνθεί η πορεία των περισσότερο προχωρημένων υποψηφίων και πώς όσοι βρίσκονται πιο πίσω μπορούν να συνδεθούν στενότερα με την ΕΕ πριν από την πλήρη ένταξη. Σύμφωνα με σχέδια που βρίσκονται ακόμη υπό επεξεργασία, για την Αλβανία, το Μαυροβούνιο, την Ουκρανία και τη Μολδαβία προβλέπονται οδικοί χάρτες για την προώθηση των διαπραγματεύσεων, ενώ για άλλες υποψήφιες χώρες εξετάζεται βαθύτερη σταδιακή συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πολιτικές και οικονομικά οφέλη. Οι σχεδιασμοί αυτοί δεν αποτελούν ακόμη συμφωνημένη πολιτική της ΕΕ.
Η σταδιακή ενσωμάτωση, πάντως, δεν αρχίζει από το μηδέν. Το Σχέδιο Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια διαθέτει χρηματοδοτικό εργαλείο 6 δισ. ευρώ για την περίοδο 2024-2027, από τα οποία 2 δισ. σε επιχορηγήσεις και 4 δισ. σε ευνοϊκά δάνεια. Οι εκταμιεύσεις συνδέονται με συγκεκριμένες κοινωνικοοικονομικές και θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις, ενώ το σχέδιο προβλέπει στενότερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά. Η ίδια η Επιτροπή συνδέει την τρέχουσα περιοδεία με αυτή τη διαδικασία.
Το μοντέλο επιχειρεί να περιορίσει το παρατεταμένο κενό μεταξύ υποψηφιότητας και ένταξης. Από την είσοδο της Κροατίας το 2013 δεν έχει προστεθεί νέο κράτος-μέλος, ενώ αρκετές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων παραμένουν επί χρόνια σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας. Η δυνατότητα πρόσβασης σε τμήματα της ενιαίας αγοράς και σε άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές πριν από την προσχώρηση δημιουργεί ενδιάμεσα κίνητρα, χωρίς να υποκαθιστά τα κριτήρια της πλήρους ένταξης.
Διαβάστε ακόμη: Η ΕΕ αλλάζει τους όρους της διεύρυνσης: βέτο υπό περιορισμό και νέες δικλίδες για τα επόμενα μέλη
Η απουσία της Σερβίας και της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης από το συγκεκριμένο σκέλος της περιοδείας διαφοροποιεί το φετινό πρόγραμμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδει τη μη επίσκεψη στις επικείμενες εκλογές και αναφέρει ότι η von der Leyen προτίθεται να επισκεφθεί αργότερα τις δύο χώρες. Η επίσημη αυτή εξήγηση δεν αποκλείει διαφορετικές πολιτικές αναγνώσεις στην περιοχή, χωρίς όμως να τεκμηριώνει από μόνη της αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής έναντι του Βελιγραδίου.
Πέρα από το πρόγραμμα της περιοδείας, οι διαφορετικές ταχύτητες είναι ήδη μετρήσιμες. Το Μαυροβούνιο προηγείται στις προσωρινές ολοκληρώσεις κεφαλαίων, η Αλβανία έχει περάσει στη φάση των πρώτων κλεισιμάτων, ενώ οι υπόλοιπες χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν διαφορετικά πολιτικά, θεσμικά ή διμερή εμπόδια. Η κοινή ευρωπαϊκή προοπτική παραμένει, αλλά η απόσταση κάθε χώρας από την ένταξη δεν είναι πλέον δυνατόν να περιγράφεται με τους ίδιους όρους.
Η διεύρυνση θέτει ταυτόχρονα ζήτημα εσωτερικής προετοιμασίας της ίδιας της ΕΕ. Στα σχέδια που εξετάζονται περιλαμβάνονται πρόσθετες δικλίδες για το κράτος δικαίου, δυνατότητες προστασίας του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και αλλαγές στη λήψη αποφάσεων, μεταξύ άλλων μέσω ευρύτερης χρήσης της ειδικής πλειοψηφίας όπου το επιτρέπουν οι Συνθήκες. Πρόκειται για προτάσεις υπό συζήτηση και όχι για αποφάσεις των κρατών-μελών.
Η περιοδεία της Ursula von der Leyen αποτυπώνει έτσι δύο παράλληλες κινήσεις: την επιτάχυνση της πορείας όσων έχουν προχωρήσει περισσότερο και την ανάπτυξη ενδιάμεσων μορφών συμμετοχής που κρατούν τις υπόλοιπες υποψήφιες χώρες συνδεδεμένες με την ευρωπαϊκή διαδικασία. Για την ΕΕ, το στοίχημα είναι να διατηρήσει αξιόπιστη την προοπτική ένταξης χωρίς να αποδυναμώσει τους όρους που τη συνοδεύουν.
Για τα Δυτικά Βαλκάνια, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πότε θα έρθει η πλήρης ένταξη. Είναι τι μπορεί να προηγηθεί αυτής και πόσο γρήγορα κάθε χώρα μπορεί να μετατρέψει την ευρωπαϊκή της πορεία σε συγκεκριμένα θεσμικά και οικονομικά αποτελέσματα.
Strategic Snapshot
Η ΕΕ κινείται προς μια περισσότερο διαφοροποιημένη διεύρυνση: επιτάχυνση για τις πιο προχωρημένες υποψηφιότητες και ενδιάμεσα οφέλη για όσους βρίσκονται νωρίτερα στη διαδικασία. Η περιοδεία της Ursula von der Leyen αποτυπώνει αυτή τη μετατόπιση χωρίς να προδικάζει αποφάσεις που ακόμη συζητούνται.
IBNA Insight
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μια νέα υπόσχεση ένταξης, αλλά η σύνδεση συγκεκριμένων ευρωπαϊκών οφελών με μετρήσιμη πρόοδο πριν από την προσχώρηση. Αυτό αυξάνει τα κίνητρα για τις υποψήφιες χώρες, αλλά και την αιρεσιμότητα που συνοδεύει κάθε επόμενο βήμα.
Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Reuters, Politico, αλβανική κυβέρνηση, δηλώσεις της Ursula von der Leyen και του Edi Rama.
© IBNA 2026
Διαβάστε ακόμη: Η διεύρυνση της ΕΕ περνά σε πολλαπλές ταχύτητες – Η Βόρεια Μακεδονία παραμένει
Το άρθρο Δυτικά Βαλκάνια: Η διεύρυνση σε διαφορετικές ταχύτητες και η περιοδεία von der Leyen εμφανίστηκε πρώτα στο IBNA .
