Η επίσκεψη της Ursula von der Leyen στο Μαυροβούνιο έδωσε πιο συγκεκριμένο πολιτικό ορίζοντα στην ευρωπαϊκή διεύρυνση. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε στην Ποντγκόριτσα ότι το Μαυροβούνιο μπορεί να γίνει το 28ο κράτος-μέλος της ΕΕ έως το 2028, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις και θα κλείσει τα εναπομείναντα διαπραγματευτικά κεφάλαια. Η αναφορά στο «28ο κράτος-μέλος» αποτυπώνει τον πολιτικό ορίζοντα της Επιτροπής και όχι μια θεσμικά κατοχυρωμένη σειρά προσχώρησης. Η διεύρυνση έχει επιστρέψει στην ευρωπαϊκή ατζέντα ως ζήτημα ασφάλειας, οικονομικής ολοκλήρωσης και γεωπολιτικής συνοχής, με τα Δυτικά Βαλκάνια να βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο.
Το Μαυροβούνιο παραμένει η πλέον προχωρημένη υποψήφια χώρα. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις άρχισαν το 2012, όλα τα 33 κεφάλαια έχουν ανοίξει και 18 έχουν ήδη κλείσει προσωρινά. Η επίτροπος Διεύρυνσης Marta Kos δήλωσε την 1η Οκτωβρίου ότι περισσότερα κεφάλαια αναμένεται να κλείσουν στην επόμενη διακυβερνητική διάσκεψη στα μέσα Οκτωβρίου, χαρακτηρίζοντας τη χώρα ως ευρισκόμενη στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων. Στις 22 Απριλίου 2026 το Συμβούλιο συγκρότησε ειδική ομάδα εργασίας για την προετοιμασία της Συνθήκης Προσχώρησης, ενώ στις 30 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε χρηματοδοτικό πακέτο περίπου 3,2 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028–2034. Πρόκειται για βήματα που δείχνουν ότι η διαδικασία έχει περάσει από τις πολιτικές διαβεβαιώσεις στην πρακτική προετοιμασία μιας πιθανής ένταξης.
Η ευρωπαϊκή υποστήριξη, πάντως, δεν συνιστά εγγύηση. Η von der Leyen συνέδεσε την τελική φάση με τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας, τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, τις ομαλές σχέσεις με τα κράτη-μέλη και την αποφυγή της πόλωσης. Παράλληλα, αναγνώρισε την πρόοδο της χώρας, σημειώνοντας ότι έχει υλοποιήσει πάνω από το 90% των υποχρεώσεών της στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης. Η προειδοποίηση για την πολιτική σταθερότητα έχει συγκεκριμένο εσωτερικό υπόβαθρο. Η απόφαση του προέδρου της Βουλής Andrija Mandić να απευθύνει συλλυπητήριο μήνυμα στην οικογένεια του Ratko Mladić, ο οποίος είχε καταδικαστεί σε ισόβια για γενοκτονία στη Srebrenica, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και άλλα εγκλήματα πολέμου, οδήγησε σε πρόταση αποπομπής του, την οποία υπέγραψαν 35 βουλευτές. Η έκτακτη συνεδρίαση της 24ης Σεπτεμβρίου δεν πραγματοποιήθηκε λόγω έλλειψης απαρτίας, ενώ η αντιπολίτευση ανακοίνωσε διακοπή της θεσμικής συνεργασίας με την κυβέρνηση και την κοινοβουλευτική πλειοψηφία μέχρι να συζητηθεί η πρόταση.
Το επεισόδιο ανέδειξε τις πολιτικές εντάσεις σε μια περίοδο κατά την οποία το κλείσιμο των τελευταίων κεφαλαίων απαιτεί κοινοβουλευτικές αποφάσεις, θεσμική συνεργασία και συνέχεια στις μεταρρυθμίσεις. Ο πρωθυπουργός Milojko Spajić έχει θέσει ως στόχο την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2026 και την ένταξη το 2028. Ο πρόεδρος Jakov Milatović κινείται στο ίδιο χρονοδιάγραμμα με το σύνθημα «28 έως το ’28»: ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων το 2026, υπογραφή της Συνθήκης Προσχώρησης το 2027 και πλήρη ένταξη το επόμενο έτος. Παράλληλα, η Επιτροπή προετοιμάζει οδικούς χάρτες για τις πιο προχωρημένες υποψήφιες χώρες, με συγκεκριμένα βήματα και χρονικούς στόχους.
Η προετοιμασία δεν αφορά μόνο το Μαυροβούνιο. Η von der Leyen τόνισε ότι η διαδικασία είναι αμφίδρομη και ότι πρέπει να προετοιμαστεί και η ίδια η ΕΕ, ενώ η Επιτροπή σχεδιάζει επανεξέταση ευρωπαϊκών πολιτικών ενόψει μελλοντικών προσχωρήσεων. Το ερώτημα δεν είναι, επομένως, μόνο εάν η Ποντγκόριτσα μπορεί να εκπληρώσει τους όρους ένταξης, αλλά και εάν η Ένωση είναι θεσμικά και δημοσιονομικά έτοιμη να υποδεχθεί νέο κράτος-μέλος. Η ειδική ομάδα του Συμβουλίου για τη Συνθήκη Προσχώρησης συνέχισε τις συνεδριάσεις της και τον Σεπτέμβριο, ενώ η προετοιμασία των δημοσιονομικών ρυθμίσεων έχει ήδη αρχίσει.
Διαβάστε επίσης: Μαυροβούνιο: Ο δρόμος προς το 2028 κρίνεται στο κράτος δικαίου και στην πολιτική συναίνεση
Στην τελική φάση αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα και οι σχέσεις με τα κράτη-μέλη. Η von der Leyen αναφέρθηκε στις εκκρεμότητες με την Κροατία, εκφράζοντας την προσδοκία ότι θα βρεθούν λύσεις. Ο υπουργός Εξωτερικών της Κροατίας Gordan Grlić Radman επανέφερε δημόσια τις διμερείς διαφορές, δηλώνοντας ότι το εκπαιδευτικό πλοίο «Jadran» δεν είναι η μόνη περιουσία που διεκδικεί το Ζάγκρεμπ και αναφερόμενος σε περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 2,7 δισ. δολαρίων. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Κροατία δεν επιδιώκει να ανακόψει την ενταξιακή διαδικασία, αλλά ζητεί την πλήρη εκπλήρωση των προϋποθέσεων σε κάθε κεφάλαιο.
Η κροατική διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της ίδιας της διαδικασίας προσχώρησης. Μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, η Συνθήκη Προσχώρησης χρειάζεται τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ομόφωνη έγκριση του Συμβουλίου, πριν υπογραφεί και κυρωθεί από όλα τα συμβαλλόμενα μέρη σύμφωνα με τις συνταγματικές διαδικασίες τους. Επομένως, οι διμερείς εκκρεμότητες δεν αποτελούν απλώς πολιτικό ζήτημα μεταξύ Ποντγκόριτσα και Ζάγκρεμπ, αλλά μπορούν να αποκτήσουν θεσμικό βάρος όσο η χώρα πλησιάζει στην ένταξη.
Για τις υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, το Μαυροβούνιο αποτελεί σημείο αναφοράς. Τα 18 προσωρινά κλειστά κεφάλαια, η προετοιμασία της Συνθήκης Προσχώρησης και το χρηματοδοτικό πλαίσιο δείχνουν ότι η διαδικασία μπορεί να μετακινηθεί από τη μακρά φάση των διαπραγματεύσεων προς συγκεκριμένα βήματα ένταξης. Ταυτόχρονα, η περίπτωση του Μαυροβουνίου δείχνει ότι όσο μια υποψήφια χώρα πλησιάζει στην ΕΕ τόσο αυξάνονται οι απαιτήσεις σε κράτος δικαίου, διοικητική ικανότητα, πολιτική σταθερότητα και σχέσεις καλής γειτονίας.
Το 2028 παραμένει στόχος και όχι δεδομένο αποτέλεσμα. Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι η συζήτηση για το Μαυροβούνιο έχει μετακινηθεί από το εάν μπορεί κάποτε να ενταχθεί στο πώς μπορεί να ολοκληρωθεί η διαδικασία. Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της Ποντγκόριτσα να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις και να διαχειριστεί τις εσωτερικές και διμερείς εκκρεμότητες, αλλά και από την ετοιμότητα της ΕΕ να ολοκληρώσει μια προσχώρηση την οποία έχει ήδη αρχίσει να προετοιμάζει θεσμικά.
Strategic Snapshot
Το Μαυροβούνιο εισέρχεται στην πιο απαιτητική φάση της ενταξιακής του πορείας, έχοντας ήδη κλείσει προσωρινά 18 από τα 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια. Το 2028 έχει περάσει από εθνική φιλοδοξία σε πολιτικό ορίζοντα που συμμερίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χωρίς να αποτελεί εγγυημένη ημερομηνία ένταξης. Η συνέχεια θα εξαρτηθεί από τις μεταρρυθμίσεις, την πολιτική σταθερότητα και τη διαχείριση των σχέσεων με τα κράτη-μέλη.
IBNA Insight
Η περίπτωση του Μαυροβουνίου είναι η πρώτη ουσιαστική δοκιμασία για τη νέα δυναμική της ευρωπαϊκής διεύρυνσης. Η προετοιμασία της Συνθήκης Προσχώρησης και του χρηματοδοτικού πλαισίου δείχνει ότι η διαδικασία έχει περάσει σε συγκεκριμένα θεσμικά βήματα. Η τελική διαδρομή, όμως, περνά τόσο από την πολιτική και μεταρρυθμιστική σταθερότητα στην Ποντγκόριτσα όσο και από τη συναίνεση των κρατών-μελών.
Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κυβέρνηση του Μαυροβουνίου, Προεδρία του Μαυροβουνίου, RTCG.
© IBNA 2026
Διαβάστε επίσης: Η τελική ευθεία του Μαυροβουνίου προς την ΕΕ περνά από τις εθνικές ατζέντες των κρατών-μελών
Το άρθρο Η Ursula von der Leyen στην Ποντγκόριτσα: Το Μαυροβούνιο ως δοκιμασία για τη νέα διεύρυνση της ΕΕ εμφανίστηκε πρώτα στο IBNA .
